TÜRK DENİZALTICILIK TARİHİ

 


OSMANLI DÖNEMİ DENİZALTILARI
(1886-1923)

 

İnsanoğlu çok eski zamanlardan beri belkide suyun üstünde başarı ile seyreden ilk gemileri inşa etmeye başladığı zamandan bu yana suyun altı ile de ilgilenmiştir. Suyun üstünde olduğu gibi suyun altında giden makineler yaratmaya çabalamıştır. Rivayet olunur ki Büyük İskender yaptırdığı bir dalma çanı ile dalmıştır. Büyük dahi Leonardo Da Vinci'de su altında giden tekneler tasarlamıştır.

Ancak bütün bu ön çalışmalara rağmen gerçek anlamda sualtında hareket edebilen araçlarla ilgili çalışmalar bilmin ve tekniğin çok geliştiği 19. yüzyılda yoğunluk kazanmıştır. Bu devirde yapılan çalışmalar kendilerinden öncekilere göre daha başarılı olmuştur.

1885 yılında George William Garret isimli 33 yaşındaki İngiliz mühendis savaşmaya uygun ilk torpido atabilen denizaltı gemisini dizayn etmiştir. İsveçli silah fabrikatörü Thorn Nordenfelt'in fabrikalarında inşa edilen denizaltı fabrikatörün adı ile anılarak bir numaralı Nordenfelt denizaltısı ismini almıştır.

Ağustos 1885'de Landkröna'da gerçekleştirilen deneme seyirlerine katılan Osmanlı deniz subayının diğer devletlerden gelen başka deniz subayları ile konuştuktan sonra yazdığı raporda denizaltı gemisinin şimdiki hali ile kullanıma pek uygun olmadığını bildirmiştir.

Ancak Yunan Hükümeti'nin bir numaralı Nordenfelt denizaltısını 9000 Sterline satın alması ve Yunanistan ile Osmanlı devletleri arasındaki politik gerilim sonucu zamanın padişahı Abdülhamid üçer torpido atar cinsinden parası hazinece ödenmek, iki buçuk ay içinde İstanbul'da teslim edilmek şartları ile herbiri 11.000 Sterlin değerinde iki adet denizaltı gemisinin alınmasını istediğini Donanma Bakanına bildirir.

23 Ocak 1886'da Nordenfelt ile imzalanan sözleşme denizaltıların İngiltere'de 2,5 ay içinde inşa edildikten sonra sökülüp sandıklara yüklenmesini öngörüyordu. İstanbul'da bu sandıklardan çıkan parçalar Taşkızak Tershanesi'nde monte edilerek Osmanlı donanmasına teslim edilecekti.

Gemiler İngiltere'de sözleşmede öngörülen sürede imal edildiler. Ancak sandıkların İstanbul'a gelmesi ve parçaların Taşkızak Tersanesi'nde monte edilmesi sırasında baş gösteren bazı teknik sorunlar gemilerin tamamlanmasını geciktirmiştir. Bu süre zarfında mühendis George W. Garrett'de bir kaç kere İstanbul'a gelerek denizaltıların montajlarını kontrol etmiştir.

İlk denizaltı 6 Eylül 1886 tarihinde denize inmiştir. Bu denizaltı ile ilk deneme seyri 5 Şubat 1887'de Haliç'te gerçekleştirmiştir. Ancak bu ilk deneme seyrinin tatmin edici olmamıştır. ABDÜLHAMİD adı verilen bu denizaltıda görülen eksikliklerin düzeltilmesi için tersaneye dönerken diğer denizaltının montajına devam edilmekteydi. ABDÜLMECİD adı verilen ikinci denizaltıda 4 Ağustos 1887'de denize indirildi.

Haliç ve İstanbul Boğazında yapılan çeşitli tecrübe seyirleri yapılmıştır. Her iki denizaltı 13 Ocak 1888'de İzmit körfezinde yapılacak seyir için kendi başlarına ve kendi güçleri ile yola çıkmışlardır. Bu deneme seyirlerinde 10 mile yakın bir hıza ulaşan denizaltılar suya dalma ve sualtında seyir konularında istenilen başarıyı gösterememişlerdir. Ancak bu seferler sırasında hedef gösterilen gemiye başarılı bir şekilde sualtından torpido atılmıştır. Böylece Osmanlı Donanması dünya üzerinde hedefe ilk torpido atan donanma olarak tarihe geçmiştir.

ABDÜLHAMİD ve ABDÜLMECİD denizaltıları bu seferlerden sonra Haliç'te çürümeye terk edilmişlerdir.

1910 yılına kadar Osmanlı Donanmasının denizaltılarla ilgli olarak ciddi bir çalışması olmamıştır. 1910 yılında çeşitli Avrupa ülkelerine denizaltıcılık konularında araştırma yapmak için subaylar gönderilmiştir. Bunlardan alınan raporlar ışığında Fransa'ya 1914 yılında iki tane denizaltı sipariş edilmiştir. Ancak Birinci Dünya Savaşının çıkması üzerine bu gemiler Fransız Donanmasına katılmışlardır.

Birinci Dünya Savaşı sürecince Almanya'ya gruplar halinde deniz subayları denizaltıcılık kursların aktılmaları için yollanmışlardır. Ancak o sırada Osmanlı Donanmasında denizaltı olmaması yüzünden bu subayların bilgileri uygulamaya geçirilememiştir.

17 Ekim 1917 günü Çanakkale Savaşları bütün şiddeti ile sürerken Fransız denizaltısı TURQUOISE Marmara Denizie girmeyi başarmıştır. Ancak dönüşü sırasında Çanakkale Boğaszında Aksaz mevkinde karaya oturmuştur. Sahil bataryaları tarafından fark edilmiş olan denizaltı ateş altındaydı. Kendini kurtarmayas çalışırken su yüzeyine çıkmış ve Müstecip Onbaşı tarafından atılan bir mermi kulesine isabet etmiştir. Dalma yeteneğini kaybeden geminin personeli esir edilmiştir. Denizaltı yedeklenerek Haliç'e çekilmiştir. MÜSTECİP ONBAŞI adı ile Osmanlı Donanmasına katılan gemi savaş boyunca sadece İstanbul'a gelen Alman denizaltılarının bataryalarının şarjında kullanılmıştır.

© C. Devrim Yaylalı 1997 - 2007